Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ (γαλλικά: Hélène Ahrweiler, Αθήνα,
29 Αυγούστου 1926 – Αθήνα, 16 Φεβρουαρίου 2026)
ήταν Ελληνίδα βυζαντινολόγος ιστορικός μικρασιατικής καταγωγής.[14]
Υπήρξε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης το 1967
και η πρώτη γυναίκα πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόννης στην 700 χρόνων ιστορία του,
το 1976.[15]
Ακόμη, ήταν Πρέσβειρα Καλής Θέλησης της UNICEF.
Ανάρτηση του Υφυπουργού παρά τω Πρωθυπουργώ και Κυβερνητικού Εκπροσώπου
Παύλου Μαρινάκη για την απώλεια της Ελένης Γλύκατζη- Αρβελέρ*
Διαφημιστείτε στην πιο Πολυσύχναστη Ιστοσελίδα της Κορινθίας!
Διαφημιστείτε στην πιο Πολυσύχναστη Ιστοσελίδα της Κορινθίας!
Η Ελλάδα αποχαιρετά με βαθιά συγκίνηση την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ,
μια σπουδαία πνευματική μορφή με διεθνές κύρος και διαχρονική προσφορά.
Η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην ιστορία του Πανεπιστημίου της Σορβόννης άνοιξε δρόμους,
όχι μόνο για τις γυναίκες στην ακαδημαϊκή κοινότητα,
αλλά και για την ίδια την ελληνική επιστημονική παρουσία στο εξωτερικό.
Με το έργο και τον λόγο της προέβαλε τον ελληνικό πολιτισμό πέρα από σύνορα.
Υπήρξε πρέσβειρα γνώσης και ήθους, παραμένοντας πάντοτε ενεργή.
Η απώλειά της αφήνει ένα δυσαναπλήρωτο κενό.
Ωστόσο, η παρακαταθήκη της, επιστημονική και ηθική,
θα αποτελεί φάρο έμπνευσης για τις επόμενες γενιές.
https://www.facebook.com/share/p/17TupNaQUf/?mibextid=wwXIfr
Ο Πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ κ. Νίκος Ανδρουλάκης δήλωσε:
μια σπουδαία προσωπικότητα που έτυχε διεθνούς αναγνώρισης
και διέγραψε μια κορυφαία ακαδημαϊκή διαδρομή.
η ιστορία είναι εργαλείο αυτογνωσίας και η γλώσσα φορέας μνήμης θα αποτελούν διαχρονικούς φάρους.
Βιογραφία
Ελλάδα
Γεννήθηκε στην Αθήνα από Μικρασιάτες γονείς. Πατέρας της ήταν ο Νίκος Γλύκατζης,
Μικρασιάτης έμπορος και επιστάτης των κτημάτων της οικογενείας της μητέρας της, Καλλιρόης,
το γένος Ψαλτίδη, η οποία προερχόταν από εύπορη οικογένεια της Προύσας.[16]
Αποφοίτησε από το Δ΄ Γυμνάσιο Αθηνών και σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας
του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.[17]
Στην Κατοχή εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ και ήταν η υπεύθυνη μαθητριών του Παγκρατίου,[18]
υπό την καθοδήγηση του Χρήστου Πασαλάρη.[19]
Κατά τα Δεκεμβριανά, ακολούθησε τον ΕΛΑΣ Αθηνών,
στην υποχώρηση του από την Αττική και επέστρεψε στον Βύρωνα μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας.[20]
Την περίοδο του 1950, ενώ ήταν φοιτήτρια του πανεπιστημίου,
εργάστηκε ως γνώστρια της γαλλικής γλώσσας στον κύκλο της βασίλισσας Φρειδερίκης.[21]
Μετά την αποφοίτησή της από τη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ
εργάστηκε ως ερευνήτρια στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (1949-1953).
Παρίσι
Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι το 1953 για να συνεχίσει τις σπουδές της.
Δύο χρόνια μετά την άφιξή της, διορίσθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (Γαλλία) (CNRS)
και το 1964 έγινε διευθύντρια σπουδών του Κέντρου
και το 1967 καθηγήτρια στη Σορβόννη.[22]
Το 1966 έλαβε το δίπλωμα doctorat ès lettres, με τη μελέτη της για το Βυζάντιο και τη θάλασσα,
που εκδόθηκε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις της Γαλλίας
(Byzance et la mer, Παρίσι: Presses universitaires de France).
Διετέλεσε Διευθύντρια του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού του Βυζαντίου
και της Χριστιανικής Αρχαιολογίας, έγινε Αντιπρύτανις (1970–1973)
και το 1976, Πρύτανις στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (Paris I).
Είναι η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην ιστορία των 700 χρόνων του Πανεπιστημίου της Σορβόννης
αλλά και η πρώτη γυναίκα παγκοσμίως που είχε τέτοια θέση σε διεθνώς αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο.[23]
Εκεί γνώρισε τον σύζυγό της, τον Ζακ Αρβελέρ (1918–2010)[24],
που ήταν αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας
και ο οποίος καταγόταν από μεγαλοαστική οικογένεια του Παρισιού.
Με τον Ζακ Αρβελέρ απέκτησε μία κόρη, την Μαρί-Ελέν.[25]
Μέχρι τον θάνατό της ζούσε μόνιμα στο Παρίσι.
Θέσεις
Είναι Πρόεδρος της Επιτροπής Ηθικής του Εθνικού Κέντρου για την Επιστημονική Έρευνα (Γαλλία),
του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου των Δελφών (Ελλάδα)
και Επίτιμη Πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Βυζαντινών Σπουδών.
Επίσης, διετέλεσε Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Εθνικού Θεάτρου της Ελλάδας,
Πρύτανις της Ακαδημίας και Καγκελάριος των Πανεπιστημίων των Παρισίων,
Πρόεδρος του Κέντρου Georges Pompidou-Beaubourg,
Πρόεδρος του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης και
Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου στο Παρίσι.[16][26][27]
Είναι, ακόμη, μέλος του επιστημονικού εποπτικού συμβουλίου του Ιδρύματος Λαμπράκη[28]
και Επίτιμη Πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Βυζαντινών Σπουδών.[29]
2015
Στο Ελληνικό δημοψήφισμα του 2015 τάχθηκε υπέρ του «Ναι».[30][31][32]
Επίσης, τον Νοέμβριο του 2015 εξέδωσε μία ανακοίνωση και ένα βίντεο,
με το οποίο δήλωσε την έμπρακτη στήριξή της για τον Κυριάκο Κ. Μητσοτάκη
για τις εσωκομματικές εκλογές της Νέας Δημοκρατίας, αφιερώνοντάς του και ένα ποίημα.[33][34][35]
Ισχυρίστηκε ότι στον τάφο της Βεργίνας είναι θαμμένος ο Μέγας Αλέξανδρος,
το οποίο και αναλύει στο βιβλίο της Ο Μέγας Αλέξανδρος των Βυζαντινών.[36][16]
Μαζί με άλλες εξέχουσες προσωπικότητες τον Ιούνιο του 2019
ζήτησε την κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου. [37]
Επίσης, διετέλεσε μέλος της Επιτροπής «Ελλάδα 2021»
για τον εορτασμό των 200 χρόνων από την ελληνική επανάσταση.
Αξιώματα και βραβεύσεις
Είναι Επίτιμη Διδάκτωρ του Αμερικανικού Πανεπιστημίου των Παρισίων (1989), του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, καθώς και των Πανεπιστημίων του Λονδίνου, του Βελιγραδίου, των Αθηνών, της Λίμα, του Νιου Μπράνσγουικ (Καναδάς), της Χάιφα, της Νέας Υόρκης, της Θεσσαλονίκης, του Φραίμπουργκ (Ελβετία), κ.α.. [38]
Είναι τιμητικό μέλος των Ακαδημιών των Αθηνών, του Βερολίνου, της Βουλγαρίας, καθώς και της Βρετανικής Ακαδημίας. Επίσης, είναι μέλος και συνεργάτιδα της Βασιλικής Ακαδημίας των Επιστημών, των Γραμμάτων και των Τεχνών του Βελγίου.
Έχει λάβει τις εξής τιμητικές διακρίσεις από τη Γαλλική Δημοκρατία:
- Ταξιάρχης της Λεγεώνας της Τιμής
- Μεγαλόσταυρος του Εθνικού Τάγματος της Τιμής
- Διοικητής της Τάξης των Ακαδημαϊκών Φοινίκων
- Ταξιάρχης των Τεχνών και των Γραμμάτων
Ακόμη έχει λάβει τις εξής διακρίσεις: Ταξιάρχης του Τάγματος της Τιμής (Ελλάδα), Επίτιμη Πολίτης (Γαλλία), Υψηλότατη Ταξιάρχης[ασαφές] (Μεξικό), Ταξιάρχης του Τάγματος της Τιμής του Μεγάλου Δουκάτου (Λουξεμβούργο), Υψηλότερη Ταξιάρχης του Τιμητικού Παρασήμου για τις υπηρεσίες στην Δημοκρατία της Αυστρίας, Ταξιάρχης του Βασιλικού Τάγματος [ασαφές]της Δανίας, Ταξιάρχης των Επιστημών, της Παιδείας και της Τέχνης (Πορτογαλία), Ταξιάρχης του Τάγματος Αξίας της Ιταλικής Δημοκρατίας (Ιταλία), τιμητικό μετάλλιο από τη Πολωνική Ακαδημία Επιστημών και Ασημένιο Μετάλλιο του Ολυμπιακού Τάγματος από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή.[38]
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ θεωρείται σήμερα μία από τις πλέον εξέχουσες πανεπιστημιακές προσωπικότητες, ιδιαίτερα στη βυζαντινολογία, με πολύ μεγάλο αριθμό σχετικών διαλέξεων και ομιλιών εντός και εκτός Ελλάδας. Στην τηλεοπτική εκπομπή Μεγάλοι Έλληνες πήρε την 86η θέση.
Εργογραφία
Τα έργα της αφορούν κυρίως την ιδιότητά της ως βυζαντινολόγου. Μεταξύ των σημαντικότερων, αξίζει να αναφερθούν οι Έρευνες για τη διοίκηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας τον 9ο και 10ο αιώνα (1960), Το Βυζάντιο και η θάλασσα (1966), Μελέτες για τη διοικητική και κοινωνική διάρθρωση του Βυζαντίου (1971), Βυζάντιο, η χώρα και τα εδάφη (1976), και Η πολιτική ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (L’ ideologie politique de l’ empire Byzantine, 1976 ― ελλην. μετάφρ. Τ. Δρακόπουλου, «ΨΥΧΟΓΙΟΣ»), Βυζαντινή γεωγραφία, Ιστορική γεωγραφία του μεσογειακού κόσμου. Στα βιβλία της περιλαμβάνονται, επίσης, Η Σμύρνη ανάμεσα σε δύο τουρκικές κατοχές (1975), Η διασπορά στο Βυζάντιο (1995), The Making of Europe (2000), Γιατί το Βυζάντιο (2010), Σας μιλώ για το Βυζάντιο (2014), Πόσο Ελληνικό είναι το Βυζάντιο; Πόσο Βυζαντινοί οι Νεοέλληνες; (2016), Μικρασία, Καρδιά του Ελληνισμού (2021), κ.ά..[39]
Δέκα ποιήματα από την ποιητική της συλλογή «Το άγνωστο Βυζάντιο» (Εκδόσεις Ερμής) μελοποιήθηκαν από τον συνθέτη Νίκο Πλάτανο και «ζωντάνεψαν» μέσα από τις ερμηνείες του Γιώργου Νταλάρα. Η πρώτη παρουσίαση του έργου έγινε στο Θέατρο Rex το 2004 στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αγών της 5ης Διεθνούς Συνάντησης Αρχαιολογικής Ταινίας του Μεσογειακού Χώρου για την ενίσχυση των σκοπών του. Το έργο ξαναπαρουσιάστηκε ολοκληρωμένο στις 16 Νοεμβρίου 2008 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών όπου ηχογραφήθηκε ζωντανά και κυκλοφόρησε σε βιβλίο-CD με τον γενικό τίτλο “Αμίλητη Ιστορία”
